Trong khuôn khổ hợp tác quốc tế, từ ngày 30/6 đến 4/7/2025, Viện Vi sinh vật và Công nghệ Sinh học – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tổ chức lớp workshop chuyên sâu do Tiến sĩ Satoshi Nagai – chuyên gia đến từ Viện Công nghệ Thủy sản, Cơ quan Nghiên cứu và Giáo dục Thủy sản Nhật Bản (Fisheries Technology Institute, Japan Fisheries Research and Education Agency) – trực tiếp giảng dạy. Chương trình nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ Environmental DNA (eDNA) metabarcoding trong phân tích quần xã vi sinh vật trong thuỷ vực, nhằm định hướng các nghiên cứu phục vụ phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững.

Trong 5 ngày làm việc, các cán bộ Viện được tiếp cận hệ thống kiến thức và kỹ thuật hiện đại, bao gồm toàn bộ quy trình từ thu mẫu nước nuôi tôm, tách chiết DNA tổng số, xây dựng thư viện giải trình tự DNA thế hệ mới, và phân tích dữ liệu bằng các phần mềm tin sinh học.

Workshop mở đầu bằng buổi seminar chuyên đề “Hiện trạng và thách thức trong phân tích metabarcoding vi sinh vật nhân chuẩn”. TS. Satoshi Nagai đã giới thiệu một cách hệ thống về quy trình tối ưu hóa từng bước trong phân tích metabarcoding – từ phương pháp thu thập, xử lý mẫu, đến xây dựng thư viện DNA và phân tích dữ liệu. TS. Satoshi Nagai đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mỗi đơn vị nghiên cứu cần tự chủ động tối ưu và chuẩn hóa quy trình xử lý mẫu và xây dựng thư viện DNA – nhằm đảm bảo chất lượng và độ tin cậy của dữ liệu trước khi tiến hành giải trình tự.

Ngoài ra, TS. Satoshi Nagai cũng chia sẻ những hướng tiếp cận mới như ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu giám sát dài hạn, mở ra tiềm năng dự báo sự biến đổi của quần xã vi sinh vật theo thời gian và điều kiện môi trường. Thông qua trình diễn trực tiếp trên các nền tảng NorSaSa và QIIME2, người tham dự có cơ hội quan sát và tiếp cận cụ thể các thao tác phân tích dữ liệu trong nghiên cứu eDNA metabarcoding.

TS. Satoshi Nagai trình bày tại Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học, ĐHQGHN.

Tiếp đó, lớp học tiến hành thực địa tại xã Minh Thành, Quảng Ninh. Mẫu nước từ các ao nuôi tôm được thu thập đúng quy trình kỹ thuật, đảm bảo chất lượng cho phân tích eDNA trong phòng thí nghiệm.

Lớp học thu mẫu tại đầm nuôi tôm.

Tại phòng thí nghiệm, các cán bộ được hướng dẫn toàn bộ quy trình thực hành gồm: xử lý mẫu, tách chiết DNA và xây dựng thư viện giải trình tự metagenomics.

Lớp học thực hành xử lý và phân tích mẫu tại phòng thí nghiệm.

Workshop đã mang lại hiệu quả rõ rệt cả về lý thuyết và kỹ năng thực hành, giúp đội ngũ cán bộ của Viện làm chủ công nghệ eDNA metabarcoding trong nghiên cứu hệ vi sinh vật môi trường, tạo nền tảng xây dựng các phương pháp nghiên cứu hiện đại trong nuôi trồng thuỷ sản theo hướng xanh và bền vững.